рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░рднाрд╡
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЧंрднीрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдЬो рдоाрдирд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी рддंрдд्рд░ рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдЧंрднीрд░ рдЦрддрд░ा рдкैрджा рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддे рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг, рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдкुрд░ाрдиी рддрдХрдиीрдХों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд░ंрддрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै।
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдкांрдЪ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдкों рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै:
![]() |
| рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рдк्рд░рдХाрд░ |
рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг рдоुрдЦ्рдпрддः рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдХाрд░рдЦाрдиों, рд╕्рдЯीрд▓ рдк्рд▓ांрдЯ्рд╕, рд╕ीрдоेंрдЯ рдХाрд░рдЦाрдиों, рддेрд▓ рд░िрдлाрдЗрдирд░िрдпों рдФрд░ рд╢рдХ्рдХрд░ рдХाрд░рдЦाрдиों рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдзुрдПं рдФрд░ рд░рд╕ाрдпрдиों рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕рд▓्рдлрд░ рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (SO₂), рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (NOтВУ), рдХाрд░्рдмрди рдоोрдиोрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (CO), рдкाрд░्рдЯिрдХुрд▓ेрдЯ рдоैрдЯрд░ рдФрд░ рд╡ाрд╖्рдкрд╢ीрд▓ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдЬрд▓ рдк्рд░рджूрд╖рдг
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдЬрд▓ рдоें рднाрд░ी рдзाрддुрдПं рдЬैрд╕े рд▓ेрдб, рдорд░्рдХрд░ी, рдХैрдбрдоिрдпрдо рдФрд░ рдЖрд░्рд╕ेрдиिрдХ, рд░ंрдЧ, рдбिрдЯрд░्рдЬेंрдЯ, рдЕрдо्рд▓, рд▓рд╡рдг рдФрд░ рд╕िंрдеेрдЯिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдмिрдиा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рдпрд╣ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдЬрд▓ рдиिрдХाрдпों рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдЧंрднीрд░ рдЬрд▓ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рд╣ै।
рдоिрдЯ्рдЯी рдк्рд░рджूрд╖рдг
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдоें рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд░рд╕ाрдпрди, рднाрд░ी рдзाрддुрдПं, рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рдФрд░ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдкрджाрд░्рде рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЙрд░्рд╡рд░рддा рдФрд░ рдЬैрд╡िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рдХो рдХрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдЦाрдж्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдз्рд╡рдиि рдк्рд░рджूрд╖рдг
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдорд╢ीрдиों рдЬैрд╕े рдЬेрдирд░ेрдЯрд░, рдХंрдк्рд░ेрд╕рд░, рдлрд░्рдиेрд╕, рдкंрдЦे рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рдЙрдкрдХрд░рдг рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рддेрдЬ рдЖрд╡ाрдЬ рд╕े рдз्рд╡рдиि рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ोрддा рд╣ै। WHO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, 85 dB рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕ुрдирдиे рд╕े рд╢्рд░рд╡рдг рд╣ाрдиि рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।
рддाрдкीрдп рдк्рд░рджूрд╖рдг
рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕ंрдпंрдд्рд░ рдФрд░ рддाрдкीрдп рд╡िрдж्рдпुрдд рд╕ंрдпंрдд्рд░ рдЕрдкрдиे рд╢ीрддрд▓рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдЬрд▓ рдиिрдХाрдпों рдоें рдЫोрдб़рддे рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рдЬрд▓ рдХा рддाрдкрдоाрди рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬрд▓ीрдп рдЬीрд╡ों рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी рд╕ंрддुрд▓рди рдмिрдЧाрдб़рддा рд╣ै।
рдоाрдирд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХा рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै:
рд╢्рд╡рд╕рди рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╕े рджрдоा, рдм्рд░ोंрдХाрдЗрдЯिрд╕, рдлेрдлрдб़ों рдХा рдХैंрд╕рд░, COPD (рдХ्рд░ॉрдиिрдХ рдСрдм्рд╕рдЯ्рд░рдХ्рдЯिрд╡ рдкрд▓्рдоोрдирд░ी рдбिрдЬीрдЬ) рдЬैрд╕ी рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░िрдпां рд╣ोрддी рд╣ैं। рдПрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдоें рдЦांрд╕ी рдФрд░ рдХрдл рдХी рд╕рдорд╕्рдпा 18% рдЕрдзिрдХ рдкाрдИ рдЧрдИ рд╣ै।
рд╣ृрджрдп рд╕ंрдмंрдзी рд░ोрдЧ
рдкाрд░्рдЯिрдХुрд▓ेрдЯ рдоैрдЯрд░ рд░рдХ्рддрдк्рд░рд╡ाрд╣ рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рд╣ृрджрдп рд░ोрдЧ, рд╕्рдЯ्рд░ोрдХ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд░рдХ्рддрдЪाрдк рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддा рд╣ै। PM2.5 рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ 10 ╬╝g/m³ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╕े рд╢्рд╡рд╕рди рд╕ंрдмंрдзी рдоृрдд्рдпु рджрд░ рдоें 1.51% рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै।
рддंрдд्рд░िрдХा рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рднाрд╡
рд▓ेрдб рдФрд░ рдорд░्рдХрд░ी рдЬैрд╕ी рднाрд░ी рдзाрддुрдПं рддंрдд्рд░िрдХा рддंрдд्рд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рд╕िрд░рджрд░्рдж, рдЪрдХ्рдХрд░ рдЖрдиा, рд╕्рдоृрддि рд╣ाрдиि, рдкाрд░्рдХिंрд╕рди рд░ोрдЧ рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдоें рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдХрдоी рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдк्рд░рдЬрдирди рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдХ рдмांрдЭрдкрди, рдЧрд░्рднрдкाрдд рдФрд░ рдЬрди्рдо рджोрд╖ рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддे рд╣ैं। рдЧрд░्рднрд╡рддी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдиे рд╕े рдн्рд░ूрдг рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै।
рдХैंрд╕рд░ рдХा рдЦрддрд░ा
рдмेंрдЬीрди, рдлॉрд░्рдоेрд▓्рдбिрд╣ाрдЗрдб рдФрд░ рдПрд╕्рдмेрд╕्рдЯрд╕ рдЬैрд╕े рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдХ рдХैंрд╕рд░рдХाрд░ी рд╣ोрддे рд╣ैं। рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдоें рдлेрдлрдб़ों рдХे рдХैंрд╕рд░ рдХा рдЦрддрд░ा 3.45 рдЧुрдиा рдФрд░ рдЧрд░्рднाрд╢рдп рдХे рдХैंрд╕рд░ рдХा рдЦрддрд░ा 1.88 рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ै।
рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХे рдХाрд░рдг
рдЕрдиिрдпोрдЬिрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕
рдЕрдзिрдХांрд╢ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдмिрдиा рдЙрдЪिрдд рдпोрдЬрдиा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдоाрдирджंрдбों рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдкुрд░ाрдиी рддрдХрдиीрдХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
рдХрдИ рдХाрд░рдЦाрдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рдЕрдкрдиाрдиे рд╕े рдмрдЪрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдорд╣ंрдЧी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдФрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ोрддा рд╣ै।
рдк्рд░рднाрд╡ी рдиीрддिрдпों рдХा рдЕрднाрд╡
рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдиीрддिрдпों рдХा рдХрдордЬोрд░ рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдФрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХी рдХрдоी рд╕े рдЙрдж्рдпोрдЧ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдоाрдирджंрдбों рдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдиिрдкрдЯाрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпा
рдЕрдХुрд╢рд▓ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдиिрдкрдЯाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рдкрджाрд░्рде рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдоें рдоिрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं।
рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдЙрдкाрдп
рдиीрддिрдЧрдд рдЙрдкाрдп
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╡ाрдпु (рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрд╡ाрд░рдг рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг) рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1981, рдЬрд▓ (рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрд╡ाрд░рдг рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг) рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1974 рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1986 рдЬैрд╕े рдХाрдиूрди рдмрдиाрдП рд╣ैं।
рддрдХрдиीрдХी рд╕рдоाрдзाрди
- рдЙрди्рдирдд рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЙрдкрдХрд░рдг рдЬैрд╕े рд╕्рдХ्рд░рдмрд░, рдлिрд▓्рдЯрд░ рдФрд░ рд╢ोрдзрди рд╕ंрдпंрдд्рд░ рд▓рдЧाрдиा
- рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдХрдиीрдХ рдХा рдЕрдкрдиाрдиा
- рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдХा рдкुрдирд░्рдЪрдХ्рд░рдг рдФрд░ рдкुрдиः рдЙрдкрдпोрдЧ
рдиिрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди
- рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдмोрд░्рдб (CPCB) рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рд░ेрдб, рдСрд░ेंрдЬ рдФрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХрд░рдиा
- рдиिрдпрдоिрдд рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдоॉрдиिрдЯрд░िंрдЧ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा
- рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдж्рдпोрдЧों рдкрд░ рд╕рдЦ्рдд рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдПрдХ рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै рдЬो рдоाрдирд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд▓िрдП рднी рдЧंрднीрд░ рдЪुрдиौрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╕рдЦ्рдд рдХाрдиूрдиी рдвांрдЪे, рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдЕрдкрдиाрдиे, рдк्рд░рднाрд╡ी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдЬрди рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рдордЧ्рд░ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдХрд░ рд╣ी рд╣рдо рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕्рдеाрдпी рд╕рдоाрдзाрди рдкा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдкीрдв़िрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


No comments:
Post a Comment