Google Tag

Thursday, August 14, 2025

рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो (рдЕрд░рд╡िंрдж рдШोрд╖) рдХा рдЬीрд╡рди рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдп

рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो (рдЕрд░рд╡िंрдж рдШोрд╖) рдХा рдЬीрд╡рди рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдп

рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп

рдЬрди्рдо: 15 рдЕрдЧрд╕्рдд, 1872, рдХрд▓рдХрдд्рддा (рдЕрдм рдХोрд▓рдХाрддा)

рдоृрдд्рдпु: 5 рджिрд╕ंрдмрд░, 1950, рдкुрджुрдЪ्рдЪेрд░ी (рдЕрдм рдкांрдбिрдЪेрд░ी)

рдкрд░िрд╡ाрд░: рдкिрддा- рдбॉ. рдХृрд╖्рдгрдзрди рдШोрд╖, рдоाрддा- рд╕्рд╡рд░्рдгрд▓рддा рджेрд╡ी

рд╢िрдХ्рд╖ा: рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╢िрдХ्рд╖ा рджाрд░्рдЬिрд▓िंрдЧ рдХे рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпрди рд╕्рдХूрд▓ рдоें, рдЖрдЧे рдХी рдкрдв़ाрдИ рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдХे рд╕ेंрдЯ рдкॉрд▓ рд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдХैрдо्рдм्рд░िрдЬ рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдоें


рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдпोрдЧрджाрди

  • рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдк्рд░рдердо рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╡िрдЪाрд░рдХ рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдХी рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХिрдпा।
  • рд╡ंрджे рдоाрддрд░рдо् рдЕрдЦрдмाрд░ рдХा рд╕ंрдкाрджрди рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдХрдЯ्рдЯрд░рдкंрдеी рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдИ рдмाрд░ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • 1910 рдоें рд╡े рдкांрдбिрдЪेрд░ी (рддрдм рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░) рдЪрд▓े рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рд╕ंрди्рдпाрд╕ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ाрдзрдиा рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ो рдЧрдП।


рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдЖрд╢्рд░рдо

  • 1926 рдоें рдкांрдбिрдЪेрд░ी рдоें рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рдЖрд╢्рд░рдо рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рдкूрд░्рдг рдпोрдЧ’ (Integral Yoga) рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рджी।
  • рдЙрдирдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХेрд╡рд▓ ‘рдоोрдХ्рд╖’ рди рд╣ोрдХрд░, рдоाрдирд╡, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╕рдоूрдЪी рдкृрде्рд╡ी рдоें рджिрд╡्рдпрддा рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдЪेрддрдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рдеा।
  • рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рдиे рднाрд░рддीрдп рд╡ेрджांрдд рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдирд╡्рдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдоंрдЪ рдкрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा।


рдк्рд░рдоुрдЦ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ

  • рд╕рдордЧ्рд░ рдЬीрд╡рди-рджृрд╖्рдЯि (Integral View of Life): рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рднी рдЖрдпाрдоों – рд╢рд░ीрд░, рдорди, рдЖрдд्рдоा – рдХी рдкूрд░्рдг рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि।
  • рд╕ुрдкрд░ाрдоाрдЗंрдб (Supermind) рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдЪेрддрдиा (рд╕ुрдкрд░рдоाрдЗंрдб) рдХी рдУрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдоाрдирд╡ ‘рдЕрддिрдоाрдирд╡’ рдХी рд╕्рдеिрддि рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै।
  • рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдпोрдЧ рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп, рдЖрдд्рдоा рдХा рдИрд╢्рд╡рд░ рдоें рдПрдХीрдХрд░рдг, рддрдеा ‘рджिрд╡्рдп рдЬीрд╡рди’ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЙрдирдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рд╣ी।


рдЕрд░рдмिंрджो рдШोрд╖ (рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो) рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдкुрд╕्рддрдХें


  • рдж рд▓ाрдЗрдл рдбिрд╡ाрдЗрди (The Life Divine)
  • рдж рд╕िंрдеेрд╕िрд╕ рдСрдл рдпोрдЧ (The Synthesis of Yoga)
  • рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी: рдЕ рд▓ीрдЬेंрдб рдПंрдб рдЕ рд╕िंрдмрд▓ (Savitri: A Legend and a Symbol)
  • рдПрд╕्рд╕ेрдЬ рдСрди рдЧीрддा (Essays on the Gita)
  • рд╡ंрджे рдоाрддрд░рдо् (Bande Mataram)
  • рдж рдорджрд░ (The Mother)
  • рдж рд╣्рдпूрдорди рд╕ाрдЗрдХिрд▓ (The Human Cycle)
  • рдлाрдЙंрдбेрд╢рди्рд╕ рдСрдл рдЗंрдбिрдпрди рдХрд▓्рдЪрд░ (The Foundations of Indian Culture)
  • рдж рдЖрдЗрдбिрдпрд▓ рдСрдл рд╣्рдпूрдорди рдпूрдиिрдЯी (The Ideal of Human Unity)
  • рдж рдл्рдпूрдЪрд░ рдкोрдПрдЯ्рд░ी (The Future Poetry)
  • рдХाрд░ा рдХाрд╣िрдиी (Kara Kahini - рдЬेрд▓рдХрдеा)
  • рдзрд░्рдо рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा (Dharm aur Rashtriyata)
  • рдПрд╕्рд╕ेрдЬ़ рдбिрд╡ाрдЗрди рдПंрдб рд╣्рдпूрдорди (Essays Divine and Human)
  • рд░िрдХॉрд░्рдб рдСрдл рдпोрдЧा (Record of Yoga)
  • рд▓ेрдЯрд░्рд╕ рдСрди рдпोрдЧ (Letters on Yoga)

рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХें рджрд░्рд╢рди, рдпोрдЧ, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХрддा рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдПрд╡ं рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЪिंрддрди рдХो рдирдИ рджिрд╢ा рджेрддी рд╣ैं।


рдЙрдирдХे рдкांрдЪ рд╕्рд╡рдк्рди (рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖्рдп)

  1. рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдФрд░ рдПрдХीрдХृрдд рднाрд░рдд: рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा।
  2. рдПрд╢िрдпा рдХा рдкुрдирд░ुрдд्рдеाрди: рдПрд╢िрдпाрдИ рдкрд╣рдЪाрди рд╡ рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдпोрдЧрджाрди।
  3. рднाрд░рдд рдХा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрдкрд╣ाрд░: рднाрд░рдд рдХा рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рдпोрдЧ рд╡ рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХी рджिрд╢ा рдоें рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди।
  4. рд╡िрд╢्рд╡ рд╕ंрдШ: рдоाрдирд╡рддा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрджрд░्рд╢, рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓, рджिрд╡्рдп рдЬीрд╡рди।
  5. рдоाрдирд╡рддा рдХा рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рд╡िрдХाрд╕: рдЙрдЪ्рдЪ рдЪेрддрдиा рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рдоाрдирд╡рддा।

рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди

  • рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो (рдЕрд░рд╡िंрдж рдШोрд╖) рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдоुрдЦ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╡िрдЪाрд░рдХों рдоें рд╕े рдеे। рднाрд░рдд рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рд╕े рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд▓ाрдиे рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд░рдЦी рдеी।
  • 1902 рд╕े 1910 рддрдХ рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рдиे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧ рд▓िрдпा। рдмрдб़ौрджा рдоें рдиौрдХрд░ी рдЫोрдб़рдиे рдХे рдмाрдж рд╡े рдмंрдЧाрд▓ рдХे рд╡िрднाрдЬрди (1905) рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖंрджोрд▓рди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП।
  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡ंрджे рдоाрддрд░рдо् рдкрдд्рд░िрдХा рдХा рд╕ंрдкाрджрди рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдпрд╣ рдкрдд्рд░िрдХा рдпाрдЪрдиा рдХी рдмрдЬाрдп рдХрдЯ्рдЯрд░рдкंрдеी рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рдд рд░рдгрдиीрддि рдХी рд╕рдорд░्рдердХ рдеी।
  • рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрд░рдмिंрджो рдХो рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рддीрди рдмाрд░ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХिрдпा— рджो рдмाрд░ рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ рдХे рдЖрд░ोрдк рдоें рдФрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдпुрдж्рдз рдЫेрдб़рдиे рдХी рд╕ाрдЬिрд╢ рдХे рдЖрд░ोрдк рдоें।
  • 1908 рдХे рдЕрд▓ीрдкुрд░ рдмрдо рдХांрдб рдоें рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдиे рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоोрдб़ рдмрдиाрдпा। рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдЬेрд▓ рдоें рд░рд╣े, рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рдЧрд╣рд░े рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ुрдП।
  • рдЬेрд▓ рд╕े рд░िрд╣ा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж 1909 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЙрдд्рддрд░рдкाрдб़ा рднाрд╖рдг рджिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдиुрднрд╡ рд╕ाрдЭा рдХिрдП।
  • рдмрдв़рддे рд╕рд░рдХाрд░ी рджрдорди рдХे рдЪрд▓рддे 1910 рдоें рд╡े рдкांрдбिрдЪेрд░ी (рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░) рдЪрд▓े рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ां рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдЫोрдб़ рджी, рд▓ेрдХिрди рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рдмौрдж्рдзिрдХ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдЬाрд░ी рд░рдЦा।
  • рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рдмрдб़ा рдпोрдЧрджाрди рдк्рд░ेрд░рдХ рд╡िрдЪाрд░, рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдиिрд░्рднीрдХ рдЖрд╡ाрдЬ़, рддрдеा рддрд░ुрдгों рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рдиा рдеा।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдиे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХो рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЧрд╣рди рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЖрдзाрд░ рднी рджिрдпा, рдЬो рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖंрджोрд▓рди рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдмрдиी।

рд╢्рд░ी рдЕрд░рдмिंрджो рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХे рдЕрдЧ्рд░рджूрдд, рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдпोрдЧी, рдорд╣ाрди рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдФрд░ рдирд╡्рдп рд╡ेрджांрдд рдХे рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╡ рджрд░्рд╢рди рдХे рдк्рд░рдЪाрд░-рдк्рд░рд╕ाрд░ рдоें рдЕрдоूрд▓्рдп рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा, рдЬो рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рд╣ै।



No comments:

Post a Comment

рдЕрдоृрдд рд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░ рдХा рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдПं

рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдиाрдЧрд░ рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рдФрд░ рдХрдеाрдХाрд░ рдеे। рдЙрдирдХा рдЬрди्рдо 17 рдЕрдЧрд╕्рдд 1916 рдХो рдЖрдЧрд░ा рдХे рдЧोрдХुрд▓рдкुрд░ा рдоें рдПрдХ рдЧुрдЬрд░ाрддी рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоे...